Wojciech Kreft
February 6, 2026
•
Szacuje się, że w Polsce zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) dotyczy nawet około miliona osób. Mimo to wiele z nich pozostaje niezdiagnozowanych, a rozpoznanie ADHD — szczególnie u osób dorosłych — jest utrudnione. Zrozumienie, czym jest ADHD oraz odejście od stereotypów ma kluczowe znaczenie dla skutecznego wsparcia osób, które potrzebują rzetelnej diagnozy i adekwatnych form pomocy umożliwiających lepsze funkcjonowanie w codziennym życiu.
Co to jest ADHD?
ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi) to zaburzenie neurorozwojowe, charakteryzujące się trwałymi trudnościami z koncentracją i skupieniem uwagi, impulsywnością oraz nadmierną aktywnością ruchową. Współczesne klasyfikacje medyczne, takie jak DSM-5-TR oraz ICD-11, opisują ADHD jako zaburzenie, które realnie utrudnia funkcjonowanie w codziennym życiu, na przykład w nauce, pracy czy relacjach.
Co istotne, ADHD ma początek w dzieciństwie, nawet jeśli nie zawsze zostaje wtedy rozpoznane, i u wielu osób może utrzymywać się w okresie dorastania oraz w dorosłości, zmieniając swoje nasilenie i sposób, w jaki się przejawia.
Co oznacza, że ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym?
Określenie ADHD jako zaburzenia neurorozwojowego oznacza, że jego podłoże związane jest z rozwojem i funkcjonowaniem układu nerwowego, a nie wyłącznie z czynnikami emocjonalnymi, wychowawczymi czy środowiskowymi. Zaburzenia neurorozwojowe to grupa trudności, które pojawiają się we wczesnym okresie rozwoju i wpływają na sposób, w jaki osoba2 uczy się, reguluje swoje zachowanie oraz przetwarza informacje.
W przypadku ADHD kluczowe znaczenie mają procesy odpowiedzialne za uwagę, kontrolę impulsów oraz samoregulację, często określane jako funkcje wykonawcze. Trudności w tych obszarach nie wynikają z braku starań, motywacji czy konsekwentnego wychowania, lecz ze specyficznego sposobu rozwoju mózgu. Z tego powodu ADHD nie powinno być traktowane jako problem „emocjonalny” ani jako efekt niewłaściwych oddziaływań wychowawczych, lecz jako zaburzenie rozwojowe, które może wpływać na funkcjonowanie dziecka i osoby dorosłej na różnych etapach życia.
Kryteria diagnostyczne ADHD – na czym opiera się rozpoznanie?
Rozpoznanie ADHD opiera się na ustrukturyzowanych kryteriach diagnostycznych, opisanych w klasyfikacjach DSM-5-TR oraz ICD-11, które określają, jakie wzorce trudności mogą wskazywać na to zaburzenie. Kryteria te nie koncentrują się na pojedynczych zachowaniach, lecz na utrwalonym sposobie funkcjonowania, który odbiega od oczekiwań rozwojowych dla danego wieku.
W klasyfikacjach medycznych kryteria diagnostyczne odnoszą się do trzech głównych obszarów. Pierwszym z nich są trudności w zakresie uwagi, obejmujące problemy z koncentracją, podtrzymywaniem skupienia oraz organizowaniem działań. Drugim obszarem jest impulsywność, rozumiana jako trudność w hamowaniu reakcji i kontrolowaniu spontanicznych działań. Trzeci obszar dotyczy nadmiernej aktywności, która wykracza poza typowy dla wieku poziom ruchliwości lub potrzeby działania.
Aby możliwe było rozpoznanie ADHD, trudności te muszą spełniać także określone warunki czasowe i kontekstowe. Oznacza to, że pojawiają się we wczesnym okresie rozwoju, utrzymują się przez dłuższy czas oraz są obserwowane w więcej niż jednym obszarze życia. Takie podejście diagnostyczne pozwala odróżnić ADHD od przejściowych trudności, reakcji na obciążenie emocjonalne lub problemów wynikających wyłącznie z określonej sytuacji życiowej.
Nowe technologie w terapii ADHD
Nowoczesne technologie mogą stanowić skuteczne wsparcie w pracy terapeutycznej z osobami z ADHD. Wirtualna rzeczywistość (VR) pozwala ograniczyć część bodźców zewnętrznych, dzięki czemu ułatwia skupienie i koncentrację na zadaniu, a jednocześnie bywa bardzo angażująca i motywująca, szczególnie dla młodszych uczestników terapii. Warto jednak podkreślić, że VR nie jest samodzielną metodą terapii, lecz narzędziem wspierającym, które powinno być stosowane odpowiedzialnie i wyłącznie przez przygotowanego specjalistę, na przykład po ukończeniu kursu Terapeuta VR.
Podsumowanie
Podsumowując, ADHD jest jasno zdefiniowanym zaburzeniem neurorozwojowym, którego rozpoznanie opiera się na precyzyjnych kryteriach medycznych, a nie na potocznych ocenach czy stereotypach. Zrozumienie jego istoty, przyczyn rozwojowych oraz zasad diagnozy stanowi niezbędny punkt wyjścia do dalszej rozmowy o wsparciu, edukacji i terapii. Dopiero na tym fundamencie możliwe jest świadome i odpowiedzialne korzystanie z dostępnych form pomocy, w tym także nowoczesnych narzędzi technologicznych, które mogą uzupełniać pracę specjalistów i wspierać osoby z ADHD na różnych etapach życia.
FAQ - najczęściej zadawane pytania o ADHD
Czy ADHD jest chorobą?
Nie. ADHD nie jest chorobą w rozumieniu infekcji lub schorzenia, które można „wyleczyć”. Jest to zaburzenie neurorozwojowe opisane w międzynarodowych klasyfikacjach medycznych, takich jak DSM-5-TR i ICD-11, związane ze sposobem rozwoju i funkcjonowania układu nerwowego.
Czy ADHD to zaburzenie psychiczne?
ADHD klasyfikowane jest jako zaburzenie neurorozwojowe, a nie zaburzenie emocjonalne. Oznacza to, że jego podłoże wiąże się z rozwojem mózgu i procesami regulacji uwagi oraz impulsów, a nie wyłącznie ze stanem emocjonalnym lub doświadczeniami życiowymi.
Czy ADHD ma początek w dzieciństwie?
Tak. Zgodnie z kryteriami diagnostycznymi ADHD ma początek w dzieciństwie, nawet jeśli nie zawsze zostaje wtedy rozpoznane. U części osób objawy utrzymują się także w okresie dorastania i dorosłości.
Czy ADHD dotyczy tylko dzieci?
Nie. Chociaż ADHD zaczyna się w dzieciństwie, może utrzymywać się również u młodzieży i dorosłych. W kolejnych etapach życia jego obraz i nasilenie mogą się zmieniać, ale trudności nie muszą całkowicie ustępować.
Na jakiej podstawie rozpoznaje się ADHD?
Rozpoznanie ADHD opiera się na jasno określonych kryteriach diagnostycznych zawartych w DSM-5-TR i ICD-11. Uwzględniają one trwałość trudności, ich wczesny początek oraz występowanie w więcej niż jednym obszarze życia, a nie pojedyncze zachowania lub subiektywne oceny.
Czy ADHD wynika z błędów wychowawczych lub braku motywacji?
Nie. ADHD nie jest efektem niewłaściwego wychowania, braku starań ani słabej motywacji. Jest zaburzeniem neurorozwojowym związanym z funkcjonowaniem procesów odpowiedzialnych za uwagę, samoregulację i kontrolę impulsów.
.webp)
