Typy ADHD u dzieci – jak je rozpoznać?

ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, to zaburzenie neurorozwojowe, które może znacząco różnić się w zależności od osoby. Wyróżniamy trzy typy ADHD: z przewagą objawów nieuwagi, z przewagą nadruchliwości-impulsywności oraz typ mieszany.

‍

Ten artykuł jest skierowany do rodziców, nauczycieli, pedagogów i psychologów, którzy chcą lepiej rozumieć, jak poszczególne rodzaje ADHD mogą przejawiać się w domu i w szkole. Nie jest to materiał diagnostyczny — rozpoznanie ADHD stawia specjalista na podstawie kryteriów diagnostycznych oraz oceny funkcjonowania dziecka w co najmniej dwóch środowiskach (np. dom i szkoła).

‍

Jakie są rodzaje ADHD?

Zgodnie z aktualnymi klasyfikacjami diagnostycznymi (DSM-5 oraz ICD-11) wyróżnia się trzy typy ADHD:

ADHD z przewagą objawów nieuwagi,
ADHD z przewagą nadruchliwości-impulsywności,
ADHD w postaci mieszanej.

‍

W każdym z wymienionych typów ADHD spełnione są ogólne kryteria zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi. Różnica dotyczy tego, który profil objawów dominuje - czy przeważają trudności z koncentracją, impulsywność i nadruchliwość, czy obie grupy objawów występują w podobnym nasileniu.

‍

Warto podkreślić, że typ ADHD może zmieniać się wraz z wiekiem i rozwojem danej osoby. U wielu dzieci z czasem zmniejsza się nasilona nadruchliwość ruchowa, natomiast częściej utrzymują się trudności z organizacją, planowaniem, skupieniem uwagi oraz innymi funkcjami wykonawczymi. Oznacza to, że rodzaj ADHD opisuje aktualny obraz funkcjonowania, a nie stałą i niezmienną cechę dziecka.

‍

ADHD z przewagą nieuwagi – jak wygląda u dzieci?

W tym typie ADHD dominują trudności z koncentracją, organizacją oraz podtrzymywaniem wysiłku umysłowego. Objawy muszą być utrwalone, nieadekwatne do wieku rozwojowego i powodujące istotne trudności w funkcjonowaniu - nie chodzi o sporadyczne „rozkojarzenie”, ale o stały wzorzec zachowań, który realnie wpływa na naukę i codzienne obowiązki dziecka.

‍

Najczęstsze sygnały ADHD z przewagą nieuwagi u dzieci:

często gubi przybory szkolne, książki lub ubrania,
ma trudność z utrzymaniem uwagi na poleceniach nauczyciela,
zaczyna zadania, ale ich nie kończy,
łatwo się rozprasza dźwiękami i bodźcami z otoczenia,
zapomina o pracach domowych lub codziennych obowiązkach,
odkłada zadania wymagające dłuższego skupienia,
popełnia błędy z niedbałości mimo rozumienia materiału,
sprawia wrażenie, jakby „odpływało myślami”.

‍

ADHD z przewagą nadruchliwości-impulsywności – jak je rozpoznać?

W tym podtypie dominują objawy nadmiernej aktywności ruchowej i trudności z hamowaniem reakcji. Tak jak w przypadku typu z przewagą nieuwagi, objawy muszą być utrwalone, nieadekwatne do wieku rozwojowego i powodować istotne trudności w funkcjonowaniu.

‍

Najczęstsze sygnały ADHD z przewagą nadruchliwości-impulsywności u dzieci: ‍

wstaje w nieodpowiednich momentach (np. podczas lekcji),
często wierci się, kręci na krześle, manipuluje przedmiotami,
ma trudność z pozostaniem w ciszy podczas pracy indywidualnej,
mówi bardzo dużo i spontanicznie komentuje,
przerywa innym w rozmowie,
odpowiada, zanim pytanie zostanie dokończone,
działa, zanim pomyśli o konsekwencjach,
ma wyraźną trudność w czekaniu na swoją kolej.

‍

ADHD – postać mieszana

Typ mieszany rozpoznaje się wtedy, gdy zarówno objawy nieuwagi, jak i nadruchliwości-impulsywności są klinicznie istotne, a jednocześnie żadna z tych grup nie dominuje wyraźnie. Oznacza to spełnienie kryteriów dla obu domen objawów, utrzymujących się przez co najmniej 6 miesięcy i powodujących istotne trudności w codziennym funkcjonowaniu.Wśród dzieci w wieku szkolnym jest to często typ ADHD stosunkowo najłatwiejszy do zauważenia. Trudności dotyczą jednocześnie koncentracji i organizacji pracy oraz kontroli zachowania i impulsywności.

‍

Jak wstępnie ocenić, który typ ADHD jest najbardziej prawdopodobny?

Wstępna ocena nie zastępuje diagnozy klinicznej, ale może pomóc uporządkować obserwacje. Warto zwrócić uwagę na cztery kluczowe obszary:

‍

Trwałość i wpływ na funkcjonowanie. Czy trudności utrzymują się co najmniej 6 miesięcy, są nieadekwatne do wieku rozwojowego i realnie wpływają na naukę, relacje lub codzienne obowiązki?
Objawy obecne w wielu środowiskach. Czy objawy występują w co najmniej dwóch środowiskach (np. dom i szkoła)?
Dominujący profil objawów. Czy przeważa nieuwaga, nadruchliwość-impulsywność, czy obie grupy objawów występują w podobnym nasileniu? To właśnie ten element pozwala określić najbardziej prawdopodobny typ ADHD.
Wykluczenie innych przyczyn. Czy obserwowane trudności można wyjaśnić innymi czynnikami, takimi jak niedobór snu, zaburzenia lękowe, specyficzne trudności w uczeniu się lub sytuacja rodzinna?

‍

To punkt wyjścia do rozmowy ze specjalistą — nie diagnoza.

‍

Kiedy warto skonsultować dziecko ze specjalistą?

Konsultacja (np. z psychiatrą dziecięcym lub psychologiem klinicznym) jest wskazana, gdy obserwujesz:

utrzymujący się spadek wyników szkolnych,
nasilone konflikty rówieśnicze,
silną impulsywność zagrażającą bezpieczeństwu,
wyraźne i długotrwałe problemy z organizacją mimo udzielanego wsparcia,
częste uwagi dotyczące zachowania w szkole,
narastającą frustrację i obniżoną samoocenę dziecka.

‍

Rozpoznanie ADHD opiera się na spełnieniu określonych kryteriów oraz ocenie wpływu objawów na funkcjonowanie w więcej niż jednym środowisku. Diagnoza nie opiera się na pojedynczym teście czy kwestionariuszu, lecz na całościowej diagnozie klinicznej.

‍

Czy VR może wspierać terapię ADHD?

Wirtualna rzeczywistość (VR) jest coraz częściej badana jako narzędzie wspierające terapię dzieci z ADHD — szczególnie w obszarze koncentracji uwagi i samoregulacji. Środowiska VR mogą zwiększać zaangażowanie dziecka oraz umożliwiać ćwiczenie konkretnych umiejętności w kontrolowanych, powtarzalnych warunkach. Podkreśla się jednak, że VR w terapii ADHD stanowi uzupełnienie standardowych metod, a nie ich zamiennik.

‍

W jaki sposób VR może wspierać terapię ADHD?

Rzeczywistość wirtualna może być wykorzystywana m.in. do:

treningu uwagi i funkcji wykonawczych w realistycznym, ale kontrolowanym środowisku (np. wirtualna klasa),
ćwiczenia samoregulacji i wyciszania (np. trening oddechu, elementy biofeedbacku) w bezpiecznych warunkach,
zwiększania motywacji do powtarzalnych ćwiczeń dzięki immersji, natychmiastowej informacji zwrotnej i elementom grywalizacji.

‍

👉 Chcesz zobaczyć, jak wygląda wykorzystanie VR w pracy z uczniami z ADHD w Twojej placówce?‍

Skontaktuj się z nami przez formularz Unicorn VR World i sprawdź, jak technologia może wspierać codzienną praktykę edukacyjną i terapeutyczną.

Podsumowanie

ADHD występuje w trzech typach: z przewagą objawów nieuwagi, z przewagą nadruchliwości-impulsywności oraz w typie mieszanym. Różnią się one dominującym profilem objawów, ale należą do tej samej jednostki diagnostycznej, a ich rozpoznanie opiera się na trwałości objawów, ich wpływie na funkcjonowanie oraz występowaniu w więcej niż jednym środowisku. Typ ADHD może zmieniać się wraz z wiekiem, dlatego kluczowe jest wczesne zauważenie trudności i konsultacja ze specjalistą; nowoczesne narzędzia, takie jak VR, mogą stanowić uzupełnienie standardowych metod wsparcia.

‍

FAQ – najczęstsze pytania o typy ADHD

‍

Ile jest typów ADHD?

Wyróżnia się trzy typy ADHD: z przewagą objawów nieuwagi, z przewagą nadruchliwości-impulsywności oraz typ mieszany. Różnią się dominującym profilem objawów, ale należą do tej samej jednostki diagnostycznej.

‍

Czy ADD to inny rodzaj ADHD?

Termin „ADD” był używany w starszych klasyfikacjach. Obecnie odpowiada on ADHD z przewagą objawów nieuwagi. Nie jest to odrębne zaburzenie.

‍

Czy typ ADHD może zmienić się z wiekiem?

Tak. U części dzieci z wiekiem zmniejsza się nasilona nadruchliwość, natomiast trudności związane z organizacją, planowaniem i koncentracją mogą się utrzymywać. Typ ADHD opisuje aktualny profil objawów, a nie stałą cechę dziecka.

‍